Meer dan een boek

Meer dan een boek

6-09-2015


Boeken, heel veel boeken markeren dit jaar de start van het winterseizoen. Boeken die op zoek zijn naar een hernieuwd bestaan, omdat ze gelezen willen worden. Wat is een boek zonder een lezer? Elders in Kerknieuws vindt u meer over de boekenmarkt en andere activiteiten op zaterdag 5 september. Deze meditatie vertrekt vanuit de gedachte dat in de kerk het lezen nooit ophoudt. Lezen betekent zelf telkens opnieuw gelezen worden en is dus een dynamisch proces.

Het is een misverstand om de Bijbel als een boek met absolute waarheid te zien. Dat zou namelijk suggereren dat het spreken van God in de Bijbel eens en voorgoed zou zijn vastgelegd. Beter is het om te stellen dat het 'Woord van God' voortdurend in beweging is. Zelfs al is het op schrift gesteld. En dat komt omdat het spreken van God, als door een mirakel, ook het menselijk antwoord op dat spreken omvat. Klacht en ontreddering, hoop en lofprijzing, smeken en danken, zingen en zuchten, vloek en zegen, ja al wat menselijk is, worden ons overgeleverd in de Bijbel die, volgens het geloof van de kerk, 'Woord van God' is.

Hoewel de uitdrukking 'Woord van God' vooral in het protestantisme soms nogal robuust wordt gehanteerd, is er dus steeds opnieuw afstemming nodig, gevoeligheid. 'Woord' in de Bijbelse zin is geen naakte waarheid, geen objectief gegeven, maar eerder een permanent proces waar wij zelf met huid en haar in betrokken zijn: een voortgaande beweging van lezen en luisteren, horen en antwoorden, verkondigen en klagen. Deze dubbele activiteit kan niet strikt gescheiden worden. In de intonatie van het lezen klinkt het antwoord al door. En ligt in de menselijke klacht tot de God van Israël de verkondiging van zijn Naam niet al besloten?

Bijbels gezien draait het bij het 'Woord van God' om communicatie. Het Woord is een 'event' waar je aan deel kunt nemen. De gemeente die zoekt naar de kracht van de heilige Geest vertrouwt erop dat deze communicatie telkens opnieuw op gang komt. In haar liturgie wordt zij deel van het 'event' dat het Woord van God is. Dat is een paradoxaal gebeuren: de woorden en de handelingen waarmee wij vieren, roepen een woord in het leven dat deze liturgie omvat. Net zoals de menselijke klacht, het lofprijzen, het zuchten en zingen geïntegreerd worden tot de Bijbel, zo wordt het vieren van de gemeente geïntegreerd tot Woord van God.

Zo vaak de gemeente samenkomt om te lezen, naar woorden zoekt om te bidden, de goede toon om te vieren, schrijft zij verder aan het boek dat geen einde heeft. Treffend vertolkt Huub Oosterhuis het paradoxale besef dat de Bijbel zelf onze oorsprong en onze toekomst schrijft en dat God daar de hand in heeft.

Die chaos schiep tot mensenland,
die mensen riep tot zinsverband,
Hij schreef, ons tot bescherming,
zijn handvest van ontferming.
Hij schreef ons vrij, met eigen hand.
Schrift die mensenoorsprong schrijft.
Woord dat trouw blijft.

Dat boek waarin getekend staan
gezichten, zielen, naam voor naam,
hun overslaande liefde,
hun overgaande liefde,
hun weeën die niet overgaan.
Schrift die mensendagen schrijft.
Licht dat aanblijft.

Zijn onvergankelijk testament:
dat Hij ons in de dood nog kent -
de dagen van ons leven
ten dode opgeschreven,
ten eeuwig leven omgewend.
Schrift die mensentoekomst schrijft.
Naam die trouw blijft.


Lied 322 uit: Liedboek. Zingen en bidden in huis en kerk)
Ds. Eward Postma